DDT is een van de meest controversiële chemische verbindingen in de recente geschiedenis. Het is effectief gebleken als insecticide, maar zijn krachtige toxiciteit is niet beperkt tot insecten. Verboden door veel landen, waaronder de Verenigde Staten, wordt DDT op sommige plaatsen nog steeds - legaal of illegaal - gebruikt.
Wat is DDT?
DDT, ook bekend als dichloor-difenyl-trichloorethaan, behoort tot een klasse van pesticiden die bekend staat als organochloriden.
Een synthetische chemische verbinding die in een laboratorium moet worden gemaakt (het komt niet voor in de natuur), DDT is een kleurloze, kristallijne vaste stof.
DDT kan niet worden opgelost in water; het is echter gemakkelijk op te lossen in organische oplosmiddelen, vetten of oliën. Als gevolg van de neiging om op te lossen in vetten, kan DDT zich ophopen in de vetweefsels van dieren die eraan worden blootgesteld. Deze opgehoopte opbouw staat bekend als bioaccumulatie en DDT wordt door de EPA beschreven als een persistent, bioaccumulerend toxine.
Vanwege deze bioaccumulatie blijft DDT in de voedselketen en verplaatst zich van rivierkreeften, kikkers en vissen naar de lichamen van dieren die ze opeten. Daarom zijn DDT-niveaus vaak het hoogst in de lichamen van dieren in de buurt van de top van de voedselketen, met name bij roofvogels zoals adelaars, haviken, pelikanen, condors en andere vleesetende vogels.
DDT heeft ook ernstige gevolgen voor de gezondheid van mensen. Volgens de EPA kan DDT leverschade veroorzaken, waaronder leverkanker, schade aan het zenuwstelsel, aangeboren handicaps en andere reproductieve schade.
Een korte geschiedenis van DDT
DDT werd voor het eerst gesynthetiseerd in 1874, maar het was pas in 1939 dat de Zwitserse biochemicus Paul Hermann Müller zijn potentie ontdekte als een insecticide voor alle doeleinden. Voor die ontdekking ontving Müller de Nobelprijs in 1948.
Vóór de introductie van DDT hebben door insecten overgedragen ziekten zoals malaria, tyfus, gele koorts, builenpest en anderen miljoenen mensen wereldwijd gedood.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam het gebruik van DDT veel voor onder Amerikaanse troepen die het nodig hadden om deze ziekten onder controle te houden, vooral in Italië en in tropische gebieden zoals de Stille Zuidzee.
Na de Tweede Wereldoorlog breidde het gebruik van DDT zich uit toen landbouwers ontdekten dat het effectief was in het bestrijden van landbouwongedierte en DDT het voorkeurswapen werd bij de bestrijding van malaria. Sommige insectenpopulaties evolueerden echter met een resistentie tegen het insecticide.
DDT, Rachel Carson en "Silent Spring"
Toen het gebruik van DDT zich verspreidde, merkte een handjevol wetenschappers dat het roekeloos gebruik ervan de natuurpopulaties aanzienlijk schade toebracht. Deze verspreide rapporten mondden uit in het nu beroemde boek Silent Spring van wetenschapper en auteur Rachel Carson, dat de gevaren van wijdverbreid gebruik van pesticiden beschrijft. (De titel van het boek komt van het effect dat DDT en andere chemicaliën hadden op zangvogels, die in sommige regio's verdwenen.)
Silent Spring werd een bestseller en de publicatie ervan wordt vaak gezien als de opkomst van de moderne milieubeweging . In de jaren die volgden, rapporteerden wetenschappers wereldwijd dat vogels met een hoog niveau van DDT in hun lichaam eieren legden die zo dun waren dat ze braken voordat ze uitkomen, waardoor de vogelpopulaties zich zouden nestelen.
En hoe meer DDT de vogels in hun lichaam hadden, hoe dunner hun eierschalen.
DDT is wereldwijd verbannen
Als bewijs van de schade begon DDT te groeien; landen over de hele wereld begonnen de chemische stof te verbieden of het gebruik ervan te beperken. In 1970 hadden Hongarije, Noorwegen en Zweden DDT verboden, en ondanks de overweldigende druk van de Amerikaanse chemische industrie, werden de productie en het gebruik van DDT in de Verenigde Staten in 1972 verboden.
In 2004 beperkte het verdrag dat bekend staat als het Verdrag van Stockholm inzake persistente organische verontreinigende stoffen (POP's), ondertekend door 170 landen, waaronder de Verenigde Staten, het gebruik van DDT voor noodbestrijding van insecten, bijvoorbeeld in het geval van een malaria-uitbraak. In sommige landen wordt DDT echter nog steeds regelmatig gebruikt voor het bestrijden van muggen en andere insecten en wordt het nog steeds gebruikt in de landbouw op enkele plaatsen, zoals India en Afrika ten zuiden van de Sahara.